รองเท้า: กฎสำคัญที่สุดที่ห้ามลืม
การถอดรองเท้าถือเป็นเรื่องสำคัญมากในญี่ปุ่น ต้องถอดก่อนเข้าบ้าน โรงแรมแบบเรียวกัง ร้านอาหารหลายแห่ง (สังเกตจากพื้นที่ยกสูงหรือชั้นวางรองเท้า) วัด พิพิธภัณฑ์บางแห่ง และห้องลองเสื้อผ้า วางรองเท้าให้เรียบร้อยโดยหันหัวรองเท้าเข้าหาประตู หรือใช้ชั้นวางรองเท้าที่จัดไว้ให้ มารยาทเรื่องรองเท้าแตะมีหลายชั้น ได้แก่ รองเท้าแตะในบ้านที่เจ้าของเตรียมไว้ให้นั้น ต้องถอดออกเมื่อเดินบนเสื่อทาทามิ (ใส่ถุงเท้าหรือเท้าเปล่าเท่านั้น) ส่วนรองเท้าแตะในห้องน้ำ (แยกคู่ต่างหาก) ห้ามสวมออกมานอกห้องน้ำโดยเด็ดขาด เพราะนี่คือหนึ่งในความผิดพลาดที่ชาวญี่ปุ่นจะจำได้ไม่ลืม ควรเตรียมถุงเท้าสะอาดที่ไม่มีรูติดกระเป๋าไปสำหรับวันที่ต้องเข้าวัด
Tip: แนะนำให้สวมรองเท้าแบบสวมง่าย-ถอดง่าย เพราะวันที่เดินเที่ยววัดหลายแห่งในเกียวโต คุณอาจต้องถอดและสวมรองเท้าหลายสิบครั้ง
มารยาทบนรถไฟและระบบขนส่งสาธารณะ
รถไฟญี่ปุ่นขึ้นชื่อเรื่องความเงียบสงบ ตั้งโทรศัพท์เป็นโหมดสั่น (manner mode) หลีกเลี่ยงการโทรศัพท์บนรถ และพูดคุยเบา ๆ ที่นั่งสำรองบริเวณใกล้ประตูมีไว้สำหรับผู้สูงอายุ หญิงมีครรภ์ และผู้พิการ กรุณาลุกให้แม้ว่าโดยสารจะดูว่างเปล่า ไม่ควรรับประทานอาหารบนรถไฟในเมือง (ยกเว้นชินกันเซ็นและรถไฟทางไกล) กระเป๋าเป้ควรอุ้มไว้ด้านหน้าหรือวางบนชั้นวางสัมภาระ เข้าแถวอย่างเป็นระเบียบตามเครื่องหมายบนชานชาลา รอให้ผู้โดยสารลงก่อนแล้วจึงขึ้น ในชั่วโมงเร่งด่วน (07:30-09:30 น.) บางสายมีตู้โดยสารสำหรับผู้หญิงโดยเฉพาะ สังเกตได้จากป้ายสีชมพู
มารยาทการรับประทานอาหาร
กล่าว 'อิตาดากิมัส' (ขอบคุณสำหรับอาหาร) ก่อนรับประทาน และ 'โกจิโซซามะ เดชิตะ' (ขอบคุณสำหรับมื้ออร่อย) เมื่อรับประทานเสร็จ ข้อห้ามเรื่องตะเกียบ ได้แก่ ห้ามปักตะเกียบตั้งในข้าว (เป็นสัญลักษณ์ของงานศพ) ห้ามส่งอาหารจากตะเกียบหนึ่งไปยังอีกอัน (เชื่อมโยงกับพิธีงานศพเช่นกัน) และห้ามใช้ตะเกียบชี้คนหรือโบกในอากาศ การซดเส้นและซุปดัง ๆ ถือเป็นเรื่องปกติและยังแสดงถึงความอร่อยอีกด้วย เมื่อดื่มพร้อมกัน อย่าเทเครื่องดื่มให้ตัวเอง ให้รินให้คนอื่นก่อน แล้วพวกเขาจะรินให้คุณ การสั่งน้ำมูกบนโต๊ะอาหารถือว่าไม่สุภาพ ควรขอตัวไปห้องน้ำ
มารยาทการใช้ออนเซ็น (บ่อน้ำพุร้อน)
ออนเซ็นเป็นบ่ออาบน้ำสาธารณะที่ต้องเข้าแบบไม่สวมเสื้อผ้าใด ๆ ห้ามสวมชุดว่ายน้ำโดยเด็ดขาด กฎสำคัญที่สุดคือ ต้องอาบน้ำและชำระร่างกายให้สะอาดที่ฝักบัวก่อนลงแช่ทุกครั้ง มีสบู่ แชมพู และเก้าอี้นั่งเตรียมไว้ให้ ผ้าเช็ดตัวขนาดเล็กต้องไม่แตะน้ำในบ่อ ให้พับวางบนศีรษะหรือวางไว้ด้านข้าง ผมยาวต้องมัดให้เรียบร้อยไม่ให้ตกลงในน้ำ ออนเซ็นส่วนใหญ่ไม่อนุญาตให้ผู้มีรอยสักเข้าใช้ ควรตรวจสอบก่อน หรือเลือกใช้ออนเซ็นแบบส่วนตัว (คาชิกิริบุโระ ราคาประมาณ 2,000-5,000 เยน/ชั่วโมง) ห้ามปล่อยน้ำออกจากบ่อเมื่ออาบเสร็จ และควรอาบน้ำเพื่อล้างสบู่อีกครั้งหลังแช่
Tip: ปัจจุบันมีออนเซ็นที่อนุญาตให้ผู้มีรอยสักเข้าใช้มากขึ้นแล้ว ลองตรวจสอบได้ที่ tattoo-friendly.jp หรือสอบถามที่โรงแรม นอกจากนี้ยังมีแผ่นปิดรอยสักสีเนื้อ (ขายตามร้านขายยาราคาประมาณ 500 เยน) ที่ใช้ได้ผลเช่นกัน
มารยาทสังคมทั่วไป
การโค้งคำนับเป็นสิ่งที่พบเห็นได้ทั่วไป โค้งศีรษะเล็กน้อยสำหรับการทักทายทั่วไป โค้ง 15-30 องศาเพื่อแสดงความขอบคุณ และโค้ง 45 องศาเพื่อขอโทษ การจับมือเริ่มเป็นที่นิยมมากขึ้นเมื่อพบชาวต่างชาติ แต่ควรรอให้ชาวญี่ปุ่นเป็นฝ่ายริเริ่ม การมอบของฝากเป็นสิ่งสำคัญ ควรนำโอมิยาเกะ (ของฝากพื้นเมือง) ติดมือไปเมื่อไปเยือนบ้านผู้อื่น ห่อของขวัญให้สวยงามและหลีกเลี่ยงจำนวน 4 ชิ้น (เพราะ 'ชิ' แปลว่าความตาย) รับนามบัตรและของขวัญด้วยสองมือเสมอ ห้ามรับประทานอาหารหรือสูบบุหรี่ขณะเดินบนถนน (มีพื้นที่กำหนดไว้) เข้าแถวทุกครั้ง และควรระลึกว่าการสัมผัสร่างกาย เช่น การกอดหรือตบหลัง ถือเป็นเรื่องที่ชาวญี่ปุ่นส่วนใหญ่รู้สึกไม่สบายใจในบริบททางสังคม
